KennisBite #11 Closing the loop

KennisBite #11 | 22 juni 2020 – 14.00 tot 14.45 uur
Naar een digitale circulaire economie in de woningsector
Spreker: Sultan Çetin-Öztürk

Circulair … digitaal…. woningsector…? Ja, want in de opgave waar Nederland voor gesteld staat: klimaatneutraal in 2050, speelt de huisvestingssector een aanzienlijke rol. Vijftien procent van de CO2-uitstoot in Nederland vindt namelijk plaats in de gebouwde omgeving. Duurzame keuzes zijn dus een ‘must’ en een volgende stap naar een circulaire economie, waarin we dusdanige keuzes maken dat grondstoffen, materialen en producten hun waarde zo min mogelijk verliezen, is hoognodig.

En dat is precies waar onze spreker van vandaag Sultan Çetin-Öztürk, PhD researcher @TU Delft, haar onderzoek op richt. Specifiek doet zij onderzoek naar hoe we met behulp van digitale technologie de circulaire economie (CE) kunnen implementeren in de woningsector. Dit doet zij in nauwe samenwerking met CHARM, Circulair Housing Asset Renovation & Management, een Noord-West Europees project opgestart door TU Delft en in samenwerking met diverse partners uit de huisvestingssector van Nederland, Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk. Voor Nederland participeert Woonbedrijf in dit project.

Sultan legt ons nog even snel het principe van de oude lineaire economie uit. Waarin we grondstoffen delven, gebruiken en vervolgens wegdoen als afval. In het beste geval gebruiken we puin van bijvoorbeeld gesloopte huizen in de wegenbouw. Dat we zo niet veel langer kunnen doorgaan, beginnen we gelukkig steeds meer in te zien. Circulair denken en vooral toepassen wordt steeds vaker ingezet. Hoewel dat nu nog vaak in kleine (pilot) projecten en op lokaal niveau is, wordt daar wel een hoop geleerd wat ons verder kan helpen.
Een plaatje wat Sultan ons laat zien van een renovatieproject toont de materiaalstroom in een diagram. Er kan een hoop materiaal hergebruikt worden, dat is snel te zien.
In een circulaire economie is geen afval, je hergebruikt de materialen op hun hoogste niveau. Dus geen puin naar de wegenbouw, maar kijken of de onderdelen van een te slopen gebouw gebruikt kunnen worden om een nieuw gebouw te maken. Of voor nog groter waardebehoud kijken naar hergebruik van het gebouw. Is onderhoud en/of reparatie mogelijk, daar moet in een breed perspectief naar gekeken worden, om zo het gebouw een nieuwe functie te geven?

Terug naar het onderzoek, Sultan noemt drie strategieën voor de transitie naar een circulaire economie in de gebouwde omgeving:
• Door minder (ruwe) grondstoffen te gebruiken (narrow the loop)
• Door de levensduur van het product te verlengen (slowing the loop)
• Door hergebruik (recycle) van materialen (closing the loop)

Hoe kan digitale technologie kan ons hierbij helpen? Het onderzoek maakt onderscheid naar twee belangrijke ondersteunende functies:
1: Het beheren van de bron-informatie – denk aan locatie, beschikbaarheid, conditie
2: Nieuwe CE-business modellen mogelijk maken – denk aan product-service-systems (PSS) (een dienst aan je product koppelen) en sharing platforms zoals bijvoorbeeld Marktplaats / eBay.

De onderzoeker in Sultan is nu goed op dreef en wij krijgen een literatuur diagram te zien, want zonder literatuur geen onderzoek. Toch is het interessant om te zien hoe de relatie tussen CE en digitale technologie (specifiek in de gebouwde omgeving) in de literatuur beschreven is. Voor wie er in wil duiken, dit is de link naar de presentatie.
We herkennen direct het materialen paspoort, denk aan Madaster, en natuurlijk BIM het building information model veel gebruikt bij ontwerp en nieuwbouw, maar ook AI, Big Data, Blockchain, wat de mogelijk geeft om op transparante wijze de historie van de bouwmaterialen in te zien en de reis door de keten, en IoT. Die laatste is handig voor het voorspellen van onderhoud om zodoende de levensduur te verlengen; of bij zonnepanelen kan deze techniek ingezet worden om de opgebrachte energie te delen.

Hierna toont Sultan enkele resultaten uit haar onderzoek bij de 24 Nederlandse corporaties die meededen. Jullie kunnen ze inzien in de presentatie. Het betreft het gebruik van eerder genoemde digitale technologie bij de deelnemende corporaties en in de tweede slide zien we de relevantie van digitale technologie bij de ondersteuning van CE volgens de deelnemers. Wat opvalt is dat vooral aan digitale marktplaatsen en als tweede BIM veel belang wordt toegekend.

Inmiddels zijn er wat vragen bij onze deelnemers

Linda Maas (Baston Wonen)
Veel van de genoemde technologie is voor de buitenkant, maar de binnenkant is ook belangrijk. Hoe breng je die in kaart, is daar wat voor? Want met IoT heb je het over nieuwe materialen/producten maar veel van onze woningvoorraad is bestaand/oud.
Sultan beaamt dat dit een probleem is en weet dat er wat partijen zijn die zich hiermee bezighouden. Zij deelt naderhand met Linda en Linda deelt dit met ons: het concept van WoonConnect.

Martijn van Dijk (Delta Wonen) brengt een interessant topic naar voren. Hij legt uit op zoek te zijn naar taxatiemodellen die inzichtelijk te maken welke grondstoffen in gebouwen verwerkt zijn en wat daarvan de monetaire waarde is. Want als je op die manier economische waarde kan toekennen aan je vastgoed, kun je betere keuzes maken en wordt circulair bouwen een slimme en efficiënte keuze niet alleen voor ons milieu maar ook voor de portemonnee van de eigenaar. Hij noemt Wearthy Taxatie van NewHorizon. Filmpje met uitleg over deze taxatie.
Sultan is blij met deze input en beaamt dat zeker voor sociale huisvesting, economisch voordeel ook erg belangrijk is.

In het laatste gedeelte van haar presentatie gaat Sultan in op digitale platforms voor circulair bouwen in de sociale huisvesting. Tenslotte werd daar veel belang aan toegekend. Er loopt momenteel een pilot bij twee CHARM partners, een bij Woonbedrijf te Eindhoven en een bij Paris Habitat te Parijs, om de verschillende functionaliteiten hiervoor te testen.
Vervolgens zoomt Sultan verder in op de pilot bij Woonbedrijf. Boeiend om te zien en te beseffen hoe waardevol zulke marktplaatsen zijn. Stel je plant over vijf jaar het slopen van een wijk en je weet wat er zoal in dat project aanwezig is, dan kun je dat nu al op zo’n marktplaats zetten en bouwende partijen kunnen zo zien wat zij aan de hand van hun planning daarvan kunnen gebruiken. Deze technologie lijkt bijzonder geschikt voor de corporatiesector omdat het redelijk eenvoudig is om te implementeren. Bij andere technologieën, bijvoorbeeld blockchain, lijkt implementatie ingewikkelder. Bij blockchain moet je echt om tafel met de hele keten en omdat woningcorporaties een hoofdtaak hebben op gebied van sociale huisvesting lijkt dat vooralsnog een stap te ver.

Overigens verscheen er in CorporatieGids Magazine, de uitgave van juni 2020, een interview met Sultan Çetin-Öztürk en Ad Straub, universitair hoofddocent bij de faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Beide zijn nauw betrokken bij CHARM.

En dit is voorlopig het laatste verslag van de KennisBites. Opgestart naar aanleiding van onze lock-down halverwege maart j.l.. Overall zijn wij tevreden en we hopen dat dat ook voor jullie geldt. Niet alle KennsiBites hebben doorgang kunnen vinden, soms waren er gewoon te weinig deelnemers om een volwaardige sessie te doen. Maar de meeste KennisBites waren succesvol. Na de zomer zetten we deze nieuwe vorm van kennisdelen en ontmoeten dan ook graag voort. Hou onze website dus in de gaten, en wil je hiervan per mail op de hoogte gesteld worden? Geef je naam en emailadres aan ons door onder vermelding nieuwsbrief kennisbites en we houden je op de hoogte.